على زمانى قمشه اى

148

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

تنها علاء الدّين منصور شيرازى اشاره كرده است كه پانزده تن در كار رصد با تقى الدّين همكارى داشته‌اند . خود تقى الدّين نيز از منجمى يهودى به نام داود رياضيدان نام برده كه در 985 در سالونيك ( شهرى در يونان امروزى كه در آن زمان جزو قلمرو عثمانى بود ) زندگى مىكرده و با او مكاتبه داشته است . اگرچه پاره‌اى از دستاوردهاى تقى الدّين در زمينهء ستاره‌شناسى در كتابهاى مهم نجومى او مانند جريدة الدرر و خريدة الفكر و سدرة منتهى الافكار فى ملكوت الفلك الدّوار آمده ، امّا بايد در نظر داشت كه در مدت كوتاه ( كمتر از سه سال ) فعاليت رصدخانهء كوچك قسطنطنيه ( به تعبير علاء الدّين منصور شيرازى ، ص 138 : « رصدخانهء مختصر » ) ، تقى الدّين نمىتوانست با رصدهاى منظم و مداوم به نتايج شايان توجهى دست يابد . بااين‌حال ، وى براساس رصدهايش ، روش جديدى براى محاسبهء مشخصه‌هاى نجومى خورشيد ابداع كرد كه بعدها حتى كپرنيك و تيكو براهه به آن دقت دست نيافتند . در مينياتورى در نسخهء خطى منظومهء شهنشاهنامه ، تقى الدّين و پانزده همكارش در كنار كره‌اى جغرافيايى ديده مىشوند كه بر روى آن موقعيت قاره‌ها براساس آخرين دانسته‌هاى آن روز ترسيم شده است . همچنين يك ساعت مكانيكى ، يك ساعت شنى و چند ابزار نجومى ديگر در اين تصوير وجود دارد . اين رصدخانه ، آخرين رصدخانهء مهم دورهء اسلامى بشمار مىآيد . مهمترين دستاورد تقى الدّين در زمينهء رياضيات ، تنظيم جدول‌هاى مثلثاتى با استفاده از كسرهاى ده‌دهى است . وى در جريدة الدرر و خريدة الفكر از آنها با عنوان « جدول الجيوب الاعشاريّة و جدول الظل الاعشارى » ياد كرده و گفته است كه نخستين‌بار غياث الدّين جمشيد كاشانى كسرهاى ده‌دهى را ابداع و از آنها بويژه در نجوم استفاده كرده است .